Children's Festival of Welsh History 2016

Lleoliadau

Compass

Tŷ Mawr Wybrnant

Tŷ Mawr Wybrnant

Cafodd William Morgan ei eni yn 1545 yn Tŷ Mawr, Wybrnant. Roedd e'n un o bump o blant, ac roedd ei rieni yn denantiaid i Syr John Wynn, Gwydir, ger Llanrwst. Roedd y ffordd ger Wybrnant, yn un o brif ffyrdd y porthmyn yng nghyfnod William Morgan, a byddai’r teulu yn aml yn croesawu’r porthmyn, a’r beirdd crwydrol, i’w cartref.

Roedd yn draddodiad gan y teulu Wynn i dderbyn y plant mwyaf galluog o blith eu tenantiaid, a’i haddysgu ym mhlas Gwydir gan diwtor y teulu, Felly, derbyniodd William Morgan ei addysg gynnar dan nawdd teulu Gwydir, ynghyd â chan y beirdd fyddai’n galw heibio Tŷ Mawr, cyn mynd, yn fachgen ugain mlwydd oed, i Goleg Sant Ioan yng Nghaergrawnt.

Er i William Morgan wasanaethu mewn sawl ardal yng Nghymru, fe gysylltwn ef yn bennaf ag Eglwys Llanrhaeadr ym Mochnant, gan iddo aros yno o 1578 - 1595, a dyna lle gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg.

Cyhoeddwyd y Beibl Cymraeg cyntaf yn 1588.

Parc a Chastell Cyfarthfa

Parc a Chastell Cyfarthfa

Mae’r parc ar lecyn 65 erw ac mewn man amlwg uwchlaw tref Merthyr Tudful a safle hanesyddol Gweithfeydd Haearn Cyfarthfa. Mae’r parc hefyd yn darparu cefnlen hardd i Gastell Cyfarthfa sydd wedi ei gofrestru fel safle rhestredig Gradd I ac a oedd ar un adeg yn gartref i deulu enwog teulu’r Crawshay. Mae’n cael ei adnabod fel yr enghraifft orau o gartref sydd wedi goroesi ac a oedd yn perthyn i un o Feistri Haearn y 19eg ganrif yn Ne Cymru.

Castell Biwmares

Castell Biwmares

Adeiladwyd Castell Biwmares ar Ynys Môn fel rhan o ymgyrch Edward 1af i orchfygu Gogledd Cymru ar ôl cwymp Llywelyn yn 1282. Yn Safle Treftadaeth y Byd, mae gan y castell gynllun consentrig berffaith, wedi'i amgylchynnu gan ffos, a chanddo olygfeydd anhygoel dros y Fenai a mynyddoedd Eryri.

Dyfrbont Pontcysyllte

Dyfrbont Pontcysyllte

Wedi’i dylunio ac adeiladu gan Thomas Telford a William Jessop, mae Pontcysyllte yn golygu ‘ y bont sy’n cysylltu’ . Mae’r Safle Treftadaeth y Byd hwn, yn atyniad arbennig ar gyfer y rhai sydd am brofi un o gyflawniadau mwyaf hynod y Chwyldro Diwydiannol.

Eglwys Seion Corwen

Eglwys Seion Corwen

Dethlir diwrnod Glyndŵr ar Fedi 16eg am fod Owain Glyn Dŵr wedi cael ei gyhoeddi yn Dywysog Cymru ar y diwrnod hwnnw yn 1400 yn ystod ei wrthryfel mawr i ryddhau Cymru o reolaeth Brenin Lloegr. Mae ardal Corwen yn cynnal gŵyl flynyddol, ac eleni, bydd sioe yr Esgob William Morgan yn rhan o'r dathliadau. Llwyfannir y sioe yn Eglwys Seion ar Stryd y Bont at yr A5 yn nhre Corwen, tua canllath a hanner o gerflun enwog Owain Glyndwr ar y sgwar.

Theatr y Memo, Tref Y Bari

Theatr y Memo, Tref Y Bari

Ffermwr oedd David Davies, ond roedd ganddo ddawn beirianneg gynhenid. Adeiladodd ei bont gyntaf yn Llandinam. Aeth yn ei flaen i adeiladau llawer o heolydd a phontydd eraill, ac ym 1855 cafodd gyfle i fod ynghlwm wrth greu Rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd. Daeth nifer o brojectau rheilffordd yn sgil hyn, yng ngogledd, canolbarth a gorllewin Cymru. Fe’i penodwyd yn gyfarwyddwr ar Reilffordd Aberhonddu a Merthyr. Gyda’r arian a wnaeth drwy ei fentrau llwyddiannus gyda’r rheilffyrdd, dechreuodd agor pyllau glo yn y 1860au. Ffurfiwyd cwmni Ocean Merthyr dan ei gadeiryddiaeth ym 1867 ac erbyn y 1880au roedd allbwn ei byllau glo wedi cynyddu cymaint nes iddo sefydlu cwmni cyfyngedig, yr Ocean Coal Company Ltd. Ar hynny o bryd, roedd dociau Bute Caerdydd a rheilffordd y Taff Vale yn ei chael hi’n anodd ymdopi gyda chymaint o draffig, ac ysgogodd hyn Davies a grŵp o ddiwydianwyr eraill i greu dociau newydd yn y Barri, gyda rheilffordd ysgafn yn eu cysylltu â’r Rhondda. Cwblhawyd y project mawr hwn ym 1889 ac erbyn i Davies farw ym 1890, yr Ocean Coal Company Ltd oedd cwmni glo mwyaf a mwyaf proffidiol de Cymru.

Amgueddfa Forwrol Llŷn

Amgueddfa Forwrol Llŷn

Yr Amgueddfa hon yw’r lle i ddod er mwyn cael cip ar hanes forwrol Llŷn. Daw ddoe yn fyw wrth ddarganfod hanes capteniaid y mor, eu llongau a’u teithiau.

Rhaid rhyfeddu at y stôr helaeth o greiriau, lluniau, hen faneri, offer pysgota, ayyb, gyda llawer o weithgareddau I blant, a ffilm gyffrous am hanes Nefyn. Mae caffi a siop chwaethus yma , a chriw cyfeillgar wrth law I’ch croesawu - mae’n lle delfrydol i dreulio awr ddifyr !

www.llyn-maritime-museum.co.uk

Castell Rhuddlan

Castell Rhuddlan

Adeiladodd Edward 1 y castell rhwng 1277 a 1282, am gost o bron i £10,000. Cynlluniwyd y castell i fod yn gaer ysblennydd, a allai dderbyn nwyddau o’r môr. Er mwyn gwneud hyn yn bosib, mae’n debyg fod rhwng 1800 - 2000 o ddynion wedi bod yn gweithio ar y ddwy filltir o afon ger y castell , yn ei sythu a’i ddyfnhau trwy balu ffosydd. Yn ogystal â muriau crand y castell, a gallwn weld hyd heddiw, roedd yna fur anferth, gyda thŵr sgwâr ar bob pen, yn amddiffyn y castell rhag ymosodiadau o gyfeiriad yr afon.

Yn 1284, arwyddwyd Statud Rhuddlan yma, gan greu siroedd Fflint, Caernarfon, Môn , Meirionedd, Ceredigion a Chaerfyrddin, gan sefydlu system o lywodraeth wnaeth barhau am 250 o flynyddoedd.

Dechreuodd gwrthryfel Glyndŵr yn 1400, ac er i’w filwyr reibio tref Rhuddlan gan ymosod ar y castell, ni lwyddodd i gymryd y castell pwerus hwn.

Castell a Gardd Powis

Castell a Gardd Powis

Codwyd Castell Powis yn wreiddiol yng nghanol y 13eg ganrif gan y tywysog Cymreig Gruffudd ap Gwenwynwyn, a oedd eisiau sefydlu ei annibyniaeth oddi wrth ei elynion traddodiadol, tywysogion Gwynedd.

Treuliodd y teulu Herbert dros 400 mlynedd yn trawsnewid y gaer ganoloesol i mewn i’r cartref crand ond clyd sydd i’w weld heddiw. Wedi’i ddodrefnu gyda ffabrigau moethus a gwaith celf ogoneddus sydd wedi’u casglu ar hyd a lled y byd, mae’r ystafelloedd yn wedi’u haddurno i ddweud hanes y castell o oes Elisabeth I i’r 1940au, pan ddaeth ysgol i ferched i ymgilio i’r castell yn ystod y rhyfel.

Gyda golygfeydd ar draws Dyffryn Hafren, mae’r ardd fyd-enwog yn cynnwys coed ywen wedi’u tocio ac mae’n lloches i blanhigion prin a mwyn. Mae dylanwad dylunio Eidaleg a Ffrengig yr ardd i’w weld yn glir, wrth i’r ardd barhau i arddangos cerfluniau plwm gwreiddiol a’r orendy ar y terasau.

Ystrad Fflur

Ystrad Fflur

Ystrad Fflur yw man gorffwys olaf cenedlaethau o dywysogion canoloesol Cymru. Dywedir bod y bardd mawr Dafydd ap Gwilym wedi’i gladdu o dan ywen yn y fynwent. Nid yw’n syndod bod y lle wedi’i alw’n ‘Abaty San Steffan Cymru’.

Fe’i sefydlwyd gan fynachod Sistersaidd mentyll gwynion yn rhan o fudiad a dyfodd ledled gorllewin Ewrop i gyd yn yr Oesoedd Canol cynnar. Daeth i fod yr eglwys enwocaf yng Nghymru ar ôl Tyddewi – man pererindod a canolfan bwysig i ddiwylliant Cymru.

Dociau Caernarfon

Dociau Caernarfon

Gwelodd forlin Caernarfon ddatblygiadau sylweddol yn ystod degawdau cyntaf y 19ge ganrif, wrth i lanfeydd newydd gael eu hadeiladau i allforio llechi o chwarel Dyffryn Nantlle. Adeiladwyd Doc Fictoria rhwng 1868 a 1875, gan ehangu'n bellach allu Caernarfon i gludo nwyddau ar long, gan fod yn lanfa a oedd yn symud masnach gyffredinol rhwng y dref a llefydd cyfagos, tra bod y Cei Llechi yn cael ei ddefnyddio i allforio llechi Nantlle yn unig

Cafodd Doc Fictoria ei ail agor fel marina cychod pleser yn 1997, tra bu datblygiadau pellach o adeiladu cartrefi ac adnoddau hamdden wedi hynny. Yn sefyll drws nesaf i Galeri, a gyda golygfeydd anhygoel dros y Fenai, mae arwyddbost ar y cei yn datgan pellter i nifer o ddinasoedd y byd, gan ein hatgoffa fod Caernarfon unwaith wedi bod yn un o brif ganolfannau morwrol y byd.

Yr Ysgwrn

Yr Ysgwrn

Fferm fynydd draddodiadol a saif ar lethrau deheuol Cwm Prysor yw’r Ysgwrn. Bellach, mae’n safle o bwysigrwydd rhyngwladol ac mae’n adnabyddus fel catref y bardd, Hedd Wyn. Lladdwyd Hedd Wyn yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Wedi’i farwolaeth, cafodd ei wobrwyo â Chadair Eisteddfod Genedlaethol Penbedw am ei awdl, Yr Arwr. Gall ymwelwyr â’r Ysgwrn weld y Gadair, a elwid Y Gadair Ddu, yn yr Ysgwrn, sydd bellach dan reolaeth Parc Cenedlaethol Eryri.

Canolfan Owain Glyndwr

Senedd-dy Machynlleth

Saif Canolfan Owain Glyndŵr ar safle’r senedd enwog a gynhaliwyd yn 1404 lle y cafodd Owain ei goroni’n Dywysog Cymru. Rhoddwyd yr adeilad rhestredig gradd 1 hwn i dref Machynlleth gan yr Arglwydd Davies o Landinam ym mis Chwefror 1912.

Mae’r Ganolfan yn cynnwys arddangosfa newydd ryngweithiol sy’n llawn gwybodaeth ar fywyd, amseroedd a gweledigaeth Owain Glyndŵr – yr arweinydd gwrthryfelgar a’r arwr cenedlaethol a gyhoeddodd ei hun yn Dywysog Cymru ar ddechrau’r bymthegfed ganrif.

Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe

Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe

Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn amgueddfa sy’n adrodd hanes diwydiannol a morwrol Cymru, mewn adeilad braf ger y Marina yn Abertawe. Mae hefyd elfen gref o hanes cymdeithasol wedi ei weu drwy’r arddangosfeydd.

Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

San Ffagan

Taith o amgylch Cymru - o'r cyfnod Celtaidd hyd heddiw. Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru. Bydd perfformiad ‘Mewn Cymeriad’ yn digwydd yn y ddarlithfa o fewn Canolfan Ddysgu Weston.

Archif

2018 lleoliadau
2017 lleoliadau
2016 lleoliadau
2015 lleoliadau